De ziekte van Dercum is een zeldzame aandoening met pijnlijke vetknobbels onder de huid, vaak op de romp, armen of benen. Bij lipoedeem zit het pijnlijke vet meestal aan beide kanten gelijk verdeeld over benen, heupen of armen. Handen en voeten blijven vaak vrij. Een arts stelt het verschil vast met lichamelijk onderzoek en vragen over je klachten.
Wat is de ziekte van Dercum?
De ziekte van Dercum, ook wel adiposis dolorosa genoemd, is een zeldzame aandoening waarbij zich pijnlijke vetknobbeltjes (lipomen) ontwikkelen onder de huid. Deze aandoening werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse neuroloog Francis Dercum in 1892. De vetknobbeltjes kunnen variëren in grootte en komen meestal voor op de romp, armen en benen. Patiënten ervaren vaak intense pijn, vermoeidheid en soms ook psychische klachten. De ziekte van Dercum komt voornamelijk voor bij vrouwen na de menopauze en heeft vaak een erfelijke component. Lees ook meer over het verschil tussen lipoedeem en cellulitis.
Medische achtergrond
Beide aandoeningen hebben verschillende onderliggende mechanismen. Bij de ziekte van Dercum ontstaan er discrete, pijnlijke vetknobbeltjes door een nog niet volledig begrepen proces waarbij vetcellen abnormaal groeien. Lipoedeem daarentegen is een chronische aandoening waarbij het lymfesysteem niet goed functioneert, waardoor vocht en vet zich ophopen in vooral de benen en armen. Lipoedeem heeft een duidelijke symmetrische verdeling en begint vaak tijdens hormonale veranderingen zoals de puberteit, zwangerschap of menopauze. De genetische component is bij lipoedeem sterker aanwezig dan bij de ziekte van Dercum.
Wat dit betekent voor de symptomen
De symptomen van beide aandoeningen overlappen gedeeltelijk, maar er zijn belangrijke verschillen. Bij de ziekte van Dercum voel je discrete, beweeglijke knobbeltjes onder de huid die zeer pijnlijk kunnen zijn bij aanraking. De pijn is vaak brandend of stekend van karakter. Bij lipoedeem daarentegen is er sprake van een meer diffuse zwelling en pijn in de aangedane ledematen. Het weefsel voelt anders aan, meer sponsachtig, en de pijn is meestal een drukkende of kloppende pijn. Lipoedeem geeft ook vaak een gevoel van zwaarte en spanning in de benen, vooral aan het einde van de dag. Lees meer over de symptomen van lipoedeem.
Behandelingsmogelijkheden
De behandeling verschilt aanzienlijk tussen beide aandoeningen. Voor de ziekte van Dercum zijn de behandelingsopties beperkt en richten zich vooral op pijnbestrijding en soms chirurgische verwijdering van de pijnlijkste knobbeltjes. Voor lipoedeem zijn er meer behandelingsmogelijkheden beschikbaar. Conservatieve behandeling bestaat uit compressietherapie, lymfedrainage en aangepaste beweging. Bij meer uitgesproken lipoedeem kan liposuctie met de tumescente techniek uitkomst bieden. Deze behandeling wordt uitgevoerd onder lokale verdoving en kan de klachten aanzienlijk verminderen. Resultaten kunnen per persoon verschillen.
Verwachtingen en prognose
De prognose verschilt tussen beide aandoeningen. De ziekte van Dercum is vaak progressief, wat betekent dat de klachten in de loop van de tijd kunnen toenemen. De aandoening heeft meestal een chronisch verloop en complete genezing is zelden mogelijk. Lipoedeem is eveneens een chronische aandoening, maar met de juiste behandeling kunnen de klachten vaak goed onder controle worden gehouden. Vroege herkenning en behandeling zijn bij lipoedeem belangrijk om progressie te voorkomen. Gespecialiseerde zorg kan het verschil maken in de kwaliteit van leven voor patiënten met beide aandoeningen.
Wanneer naar een specialist
Het is belangrijk om tijdig medische hulp te zoeken als je symptomen ervaart die kunnen wijzen op een van deze aandoeningen. Raadpleeg een specialist als je pijnlijke zwellingen of knobbeltjes opmerkt die niet verdwijnen, vooral als deze symmetrisch voorkomen of gepaard gaan met andere klachten zoals vermoeidheid of bewegingsbeperking. Een ervaren specialist kan door middel van lichamelijk onderzoek en eventueel aanvullende diagnostiek onderscheid maken tussen beide aandoeningen. Bij Lipology Clinic hebben we uitgebreide ervaring met de diagnostiek en behandeling van lipoedeem, en kunnen we je helpen bij het stellen van de juiste diagnose en het opstellen van een behandelplan.
Veelgestelde vragen over de ziekte van Dercum en lipoedeem
Hoe voelt de pijn bij Dercum anders dan bij lipoedeem?
Bij de ziekte van Dercum voel je vaak losse, beweeglijke knobbels onder de huid. Die kunnen zeer pijnlijk zijn bij aanraking, en de pijn is vaak brandend of stekend. Bij lipoedeem voelt het weefsel zachter en sponsachtig. De pijn is meer drukkend, met een zwaar en gespannen gevoel aan het eind van de dag. Je krijgt bij lipoedeem ook snel blauwe plekken.
Hoe stelt een arts vast of het Dercum of lipoedeem is?
Een arts stelt de diagnose op basis van je klachten, je familiegeschiedenis en lichamelijk onderzoek. Daarbij let de arts op de plek en verdeling van het vet, op losse knobbels en op het soort pijn. Een genetische test die je standaard kunt laten doen, bestaat voor beide aandoeningen nog niet. Soms is aanvullend onderzoek nodig om andere oorzaken uit te sluiten.
Kunnen de ziekte van Dercum en lipoedeem tegelijk voorkomen?
Ja, dat is mogelijk. Iemand kan lipoedeem hebben en daarnaast pijnlijke vetknobbels die bij de ziekte van Dercum passen. Dat maakt de diagnose lastiger. Een arts met ervaring in vetaandoeningen kijkt dan goed naar de verdeling van het vet, het soort pijn en eventuele knobbels. De behandeling wordt afgestemd op wat er bij jou speelt.
Kunnen mannen deze aandoeningen ook krijgen?
Ja, al is dat zeldzaam. Beide aandoeningen komen vooral bij vrouwen voor. Lipoedeem bij mannen is zeer zeldzaam en hangt dan meestal samen met een hormonale stoornis. De ziekte van Dercum kan bij mannen voorkomen, al gebeurt dat veel minder vaak dan bij vrouwen. Bij lipoedeem speelt het hormoon oestrogeen een grote rol.
Helpt afvallen bij de ziekte van Dercum of lipoedeem?
Het effect is meestal beperkt. Bij lipoedeem verandert afvallen weinig aan het pijnlijke vet op benen of armen. Bij de ziekte van Dercum geeft afvallen soms wat verlichting. De knobbels blijven daarbij meestal aanwezig. Afvallen kan je algehele gezondheid ondersteunen en je gewrichten ontlasten. Overgewicht kan bij beide aandoeningen de klachten versterken, dus een stabiel gewicht is zinvol.
Hoe verschilt de behandeling van Dercum en lipoedeem?
Bij de ziekte van Dercum richt de behandeling zich vooral op pijnbestrijding. Soms worden de pijnlijkste knobbels operatief verwijderd. Bij lipoedeem kunnen compressie, bewegen en lymfedrainage, een speciale massage die vocht afvoert, de klachten verminderen. Liposuctie met de tumescente techniek is op dit moment de enige behandeling die het lipoedeemvet zelf verwijdert. Dat gebeurt onder lokale verdoving.